Lãi suất vay tín chấp: cách đọc đúng

Laptop đang mở bảng so sánh trên bàn làm việc

Lãi suất vay tín chấp khó so sánh không phải vì con số phức tạp, mà vì mỗi nơi công bố theo một cách khác nhau: người nói %/tháng, người nói %/năm, người tính trên dư nợ ban đầu, người tính trên dư nợ giảm dần. Muốn đọc đúng, bạn cần quy mọi báo giá về cùng một đơn vị thời gian và cùng một cách tính, rồi cộng thêm các khoản phí ngoài lãi. Bài này hướng dẫn bạn làm việc đó bằng ví dụ minh hoạ và chỉ ra những chỗ dễ bị đánh lừa nhất.

Vì sao lãi suất vay tín chấp khó so

Khi mua một món hàng, bạn so giá. Khi vay, "giá" của khoản vay là lãi suất — nhưng lãi suất không phải một con số duy nhất. Nó phụ thuộc vào bốn thứ:

Đơn vị thời gian: theo tháng hay theo năm.
Cách tính: trên dư nợ ban đầu hay trên dư nợ giảm dần.
Mức áp dụng cho hồ sơ của bạn: mức công bố là mức khởi điểm, không phải mức chung cho mọi người.
Các khoản phí cộng thêm: phí hồ sơ, bảo hiểm khoản vay, phí trả trước hạn, phí chậm trả.

Hai báo giá ghi "2%/tháng" và "24%/năm" có thể giống nhau về danh nghĩa nhưng khác nhau về chi phí thực nếu cách tính khác nhau. Đó là lý do chúng tôi luôn khuyên bạn hỏi thêm một câu: tổng số tiền tôi phải trả cả kỳ hạn là bao nhiêu?

%/tháng và %/năm

Cách quy đổi đơn giản nhất: %/tháng nhân 12 ra %/năm, và %/năm chia 12 ra %/tháng. Mức 2%/tháng tương đương khoảng 24%/năm; mức 0,75%/tháng tương đương khoảng 9%/năm.

Nhưng cách quy đổi đó chỉ là lãi suất danh nghĩa. Nếu khoản vay tính lãi trên dư nợ giảm dần và bạn trả góp hằng tháng, chi phí thực của khoản vay — thường gọi là lãi suất hiệu dụng — có thể cao hơn con số danh nghĩa, vì bạn trả một phần gốc ngay từ kỳ đầu nhưng vẫn chịu mức lãi tính theo năm. Ngược lại, nếu lãi tính phẳng trên dư nợ ban đầu, con số danh nghĩa thấp hơn nhưng tổng tiền lãi lại cao hơn nhiều.

Vì vậy, quy đổi %/tháng sang %/năm chỉ giúp bạn bước đầu so sánh. Bước quyết định vẫn là so tổng tiền lãi và tổng số tiền phải trả trên cùng một số tiền vay và cùng một kỳ hạn.

Một ví dụ minh hoạ, số do chúng tôi tự đặt: vay 10.000.000 đồng, kỳ hạn 12 tháng.

| Cách công bố | Diễn giải | Trả mỗi tháng | Tổng lãi | |---|---|---|---| | 2%/tháng, lãi phẳng trên dư nợ ban đầu | 200.000 đồng lãi mỗi tháng, gốc chia đều | 1.033.333 đồng | 2.400.000 đồng | | 24%/năm, dư nợ giảm dần | Lãi tính trên dư nợ còn lại | khoảng 945.596 đồng | khoảng 1.347.152 đồng |

Hai cách công bố này nghe như cùng một mức lãi, nhưng tổng lãi chênh nhau hơn một triệu đồng. Đây là điểm quan trọng nhất trong toàn bộ bài. Lãi phẳng cũng khiến khoản trả mỗi tháng cao hơn khoảng 88.000 đồng so với cách tính trên dư nợ giảm dần.

Lãi phẳng và dư nợ giảm dần

Lãi phẳng trên dư nợ ban đầu nghĩa là tiền lãi mỗi kỳ được tính trên số tiền bạn vay ban đầu, không phải trên số nợ còn lại. Vì vậy tiền lãi mỗi tháng gần như không đổi từ kỳ đầu đến kỳ cuối, dù bạn đã trả bớt gốc. Cách này dễ hiểu, dễ tính, nhưng tổng lãi cao hơn.

Lãi trên dư nợ giảm dần nghĩa là tiền lãi tính trên số nợ còn lại sau mỗi kỳ. Khi bạn trả gốc, dư nợ giảm, tiền lãi cũng giảm theo. Tổng lãi vì thế thấp hơn so với lãi phẳng ở cùng mức công bố.

Trong thực tế, cả hai cách đều tồn tại. Một số sản phẩm vay tiền mặt công bố rõ cách tính. Chẳng hạn, trang chính thức của Home Credit nêu sản phẩm vay nhanh tiền mặt có lãi suất từ 0,75%/tháng và tính trên dư nợ giảm dần; sản phẩm vay tiêu dùng tín chấp cá nhân của Shinhan Finance cũng ghi lãi tính trên dư nợ giảm dần, với lãi suất từ 18%/năm trong khung 18%–49%/năm. Ở chiều ngược lại, sản phẩm Tiền Mặt Linh Hoạt của FE CREDIT ghi cách tính là lãi phẳng trên dư nợ ban đầu. Khi hai sản phẩm công bố khác cách tính, bạn không thể so trực tiếp hai con số; phải quy về tổng chi phí.

Nếu báo giá bạn nhận không nói rõ cách tính, hãy hỏi thẳng: "Lãi tính trên dư nợ ban đầu hay dư nợ giảm dần?" Đây là câu hỏi mà người tư vấn có trách nhiệm phải trả lời được.

Cách quy đổi để so hai báo giá

Bạn có thể làm theo bốn bước sau, chỉ cần giấy bút hoặc công cụ tính lãi vay.

Chuẩn hoá đơn vị thời gian. Đưa cả hai báo giá về %/năm, hoặc cùng về %/tháng.
Xác định cách tính. Ghi rõ bên nào lãi phẳng, bên nào dư nợ giảm dần.
Cố định số tiền vay và kỳ hạn. Ví dụ cùng 10.000.000 đồng trong 12 tháng cho cả hai bên.
So tổng phải trả, không so lãi suất. Con số cuối cùng cần so là tổng số tiền bạn phải trả từ đầu đến cuối kỳ hạn.

Một mẹo thực tế: nếu một bên chỉ đưa ra khoản trả mỗi tháng mà không đưa tổng, hãy nhân khoản trả đó với số kỳ rồi trừ đi số tiền vay. Kết quả chính là tổng lãi — và thường là lúc bạn phát hiện ra chênh lệch.

Bạn cũng nên quy đổi thử sang chi phí trên mỗi 10.000.000 đồng đã vay trong một năm. Cách nhìn này giúp so các khoản vay khác số tiền và khác kỳ hạn với nhau dễ hơn nhiều so với việc so lãi suất danh nghĩa.

Vì sao mức công bố chỉ là mức khởi điểm

Các mức "từ 0,75%/tháng" hay "từ 18%/năm" là mức thấp nhất trong khung, dành cho nhóm hồ sơ được đánh giá cao. Trang của Home Credit ghi rõ mức 0,75%/tháng là mức thấp nhất và lãi suất thực tế phụ thuộc hồ sơ. Tương tự, Shinhan Finance công bố khung 18%–49%/năm và nêu mức áp dụng tùy kết quả đánh giá tín dụng. Với VIB, sản phẩm vay tiêu dùng tín chấp công bố lãi suất từ 1,9%/tháng cho người nhận lương qua VIB và từ 2,0%/tháng cho người chuyển lương hoặc có thẻ tín dụng — tức ngay trong một đơn vị, mức áp dụng đã khác nhau theo nhóm khách hàng.

Vì vậy, khi nghe một con số khởi điểm, bạn nên coi đó là giới hạn dưới của khung, không phải mức bạn sẽ nhận. Điều cần hỏi là: với hồ sơ cụ thể của tôi, mức lãi áp dụng là bao nhiêu, và căn cứ nào để xác định mức đó?

Một số yếu tố thường ảnh hưởng tới mức áp dụng: thu nhập và cách nhận lương, thời gian làm việc, lịch sử trả nợ, các khoản nợ hiện có, và mức độ đầy đủ của giấy tờ bạn cung cấp. Đây cũng là lý do việc bổ sung sao kê lương có thể giúp bạn có mức chi phí tốt hơn.

Các khoản phí cần cộng thêm

Lãi suất không phải toàn bộ chi phí. Bạn hãy hỏi và ghi lại từng khoản sau:

Phí hồ sơ hoặc phí xử lý. Một số đơn vị miễn phí; chẳng hạn trang chính thức của Home Credit ghi phí hồ sơ miễn phí cho sản phẩm vay nhanh tiền mặt.
Bảo hiểm khoản vay. Hỏi rõ bắt buộc hay tự nguyện và phí tính trên số tiền vay hay dư nợ.
Phí trả nợ trước hạn. Quan trọng nếu bạn định tất toán sớm. Có đơn vị miễn khoản này; chẳng hạn sản phẩm vay hạn mức của Mcredit ghi miễn phí thanh toán trước hạn.
Phí chậm thanh toán. Thường tính theo ngày trên số tiền chậm.
Phí thu hộ, phí thanh toán, phí chuyển khoản. Nhỏ nhưng cộng dồn trong nhiều kỳ.
Chi phí cơ hội. Nếu bạn phải bán tài sản hoặc rút tiết kiệm trước hạn để trả nợ, phần mất đi cũng là chi phí thật.

Cách kiểm tra nhanh: yêu cầu một bảng tính gồm số tiền vay, số kỳ, số tiền trả mỗi kỳ, tổng tiền lãi, tổng các loại phí và tổng số tiền phải trả. Nếu bảng đó không được cung cấp trước khi ký, bạn nên cân nhắc lại.

Taichinhso.app là nền tảng so sánh, không phải tổ chức tín dụng và không cho vay. Chúng tôi không thu phí, không yêu cầu bạn chuyển tiền và không hỏi mã OTP. Các con số trong ví dụ minh hoạ do chúng tôi tự đặt để bạn kiểm tra phép tính. Số liệu sản phẩm có thể thay đổi; hãy kiểm tra lại tại website chính thức của nhà cung cấp.

Lưu ý và rủi ro

Rủi ro so sánh sai đơn vị. So %/tháng với %/năm là lỗi phổ biến nhất và có thể khiến bạn chọn nhầm bên đắt hơn.
Rủi ro bỏ qua cách tính lãi. Hai mức lãi giống nhau về con số vẫn có thể chênh nhau hơn một triệu đồng trên khoản 10.000.000 đồng trong 12 tháng, như ví dụ ở trên.
Rủi ro tin vào mức khởi điểm. Mức "từ" không phải mức bạn nhận.
Rủi ro quên phí. Tổng chi phí luôn cao hơn lãi suất nhân với số tiền vay.
Rủi ro lãi thay đổi. Một số hợp đồng cho phép điều chỉnh lãi suất theo thời kỳ. Hãy đọc kỹ điều khoản này.
Rủi ro chậm trả. Phí phạt và ghi nhận lịch sử tín dụng có thể ảnh hưởng tới bạn nhiều năm.

Nếu bạn nhận được một báo giá không rõ ràng, hãy dừng lại và hỏi bằng văn bản. Một đơn vị minh bạch sẽ không ngại giải thích cách tính. Bạn cũng nên xem cách chúng tôi đánh giá và so sánh sản phẩm tài chính để biết vì sao chúng tôi giữ nguyên cách diễn đạt và đơn vị của nguồn thay vì quy đổi sẵn.